Kalaja e Tetovës dhe tuneli misterioz nën të

Në këtë ditë të diele, kur të gjithë jemi të mbyllur në shtëpitë tona në karantinë, desha pak t’jua largoj vëmendjen nga gjendja e koronavirusit dhe zhvillimet politike me një fenomen historik që moti i ka preokupuar tetovarët dhe jo vetëm. Fjala është për Kalanë e Abdurrahman pashës në Tetovë, e cila gjendet në Balltepe (Kodra e mjaltës) dhe tuneli misterioz që ka qenë një lidhje e fshehtë e kështjellës me qytetin.

Shumë pak ka gjurmë sot që e vërtetojnë këtë kalim nëntokësor, aq i madh sa në të të kalojnë kuaj me karrocë dyrrotëshe. Për ekzistimin e tij u vërtetova në vitin 2000, kur në emër të BFI-së, ku atëherë isha i angazhuar si përgjegjës në Sektorin e shkencës dhe kulturës, qëndrova zyrtarisht në arkivin shtetëror të Turqisë për të hulumtuar pronën e Kalasës së Tetovës, respektivisht vakëfin rreth këtij kompleksi që daton nga fillimi i shek.19, sepse kishte tentativa ogurzeza që aty të vendoset kryq gjigant duke pretenduar se ishte pronë e kishës.

Në dokumentacionin që e kisha pranë gjeta një projekt(mapë) të vizatuar me ngjyra me emrin e tunelit të kalasë së Tetovës. U befasova këndshëm sepse u binda se ai tunel, për të cilin kemi dëgjuar shumë thashetheme, megjithatë ka ekzistuar.

Më pastaj, hulumtimet e mia u përqendruan në gjetjen e autorit të këtij projekti. Më vonë zbulova se udhëpërshkruesi i njohur gjerman, Grizebah, që me profesion ka qenë edhe inxhinier i ndërtimtarisë dhe i cili në vitin 1931 viziton Tetovën, është projektuesi i tunelit dhe shumë ndërtesave tjera në kompleksin e pallateve të Abdurrahman pashës në Kalanë në Baltepe. (A.Grizebach, Reize durh Rumeloen und nach Bursa in Jahre 1939, Getingen.235-290).

Sa për fillim, po ndaj me ju hartën e tunelit, origjinali i të cilit ruhet në Arkivin shtetëror në Stamboll. Shpresoj se detajet tjera për kalanë e Tetovës dhe personalitetin e Abdurrahman pashës do t’i shpalos në punimin e doktoraturës, të cilin jam duke e punuar.

Përveç hyrjes gjysmë të rrënuar të tunelit në pjesën e kalasë, që e konstatuam gjatë punimeve në vitin 2007-2008, kur janë zhvilluar gërmime arkeologjike dhe kur rindërtuam imaretin ose trapezarinë ushtarake, gjurmë të tjera nuk kemi.

LEXO EDHE:

Back to top button